Homa ya Malale (African Sleeping sickness)

Ugonjwa wa malale ambao kwa kitaalamu hujulikana kama Human African Trypanosomiasis au African lethargy au sleeping sickness na Congo Trypanosomiasis ni ugonjwa unaosababishwa na vimelea vinajulikana kama Trypanosome.Kuna aina tatu kuu za Trypanosome ambazo huathiri binadamu nazo ni;

I.Trypanosoma brucei gambiense (T.b.g.)-Hupatikana Afrika magharibi na Afrika ya Kati na husambaa hadi kwenye nchi za Uganda, Kenya na huchangia kwa asilimia 95 ya maambukizi yote ya ugonjwa wa malale.II.Trypanosoma brucei rhodesiense (T.b.r.)-Hupatikana katika nchi za 

Afrika Mashariki na zile zilizo kusini mwa bara la Afrika na huchangia asilimia 5 tu ya maambukizi yote ya ugonjwa wa malale
III.Trypanosoma cruzi-Hupatikana katika nchi za Amerika ya kati na Amerika kusini na husababisha ugonjwa unaojulikana kama American trypanosomiasis au Chagas disease.

Watu 50,000-70,000 wanakisiwa kuambukizwa ugonjwa huu ingawa maambukizi yamepungua katika miaka ya hivi karibuni.Mwaka 2009, maambukizi yalikuwa 10,000 ambapo katika taarifa ya Shirika la Afya Ulimwenguni (WHO) ya Januari mwaka 2012, limesema, maambukizi haya chini ya elfu kumi ni ya kwanza kuripotiwa katika kipindi cha miaka 50 iliyopita. Maambukizi 7,319 yaliripotiwa mwaka 2010.Ugonjwa huu wa malale umeua watu 48,000 mwaka 2008.


Dalili na viashiria vya ugonjwa wa malale

Dalili ya kwanza ni maumivu makali yanayotokana na kungatwa na mdudu aina ya Mbungo. Sehemu ambayo imengatwa na Mbungo huwa nyekundu (inflamed) na kama mtu atakuwa amepata maambukizi ya ugonjwa wa malale baada ya kungatwa na Mbungo basi maumivu hujirudia tena baada ya siku 10 na sehemu ile huvimba (‘trypanosomal chancre’) na tezi zilizokaribu na sehemu hiyo iliyongatwa huvimba (‘Winterbottom sign’).

Ndani ya wiki 2-3, vimelea vya trypanosomehuingia kwenye mfumo wa damu.
Dalili za ugonjwa huu hutokea kwa awamu mbili;
•
Awamu ya kwanza hujulikana kama haemolymphatic phase na huambatana na homa kali, maumivu ya mifupa,kichwa kuuma na kuwashwa mwili. Kuathirika kwa mfumo wa lymph (lymphatic system) na wa damu huambatana na kuvimba sana kwa tezi. Kuvimba kwa tezi nyuma ya shingo hutokea (‘winterbottom sign’) na kama mgonjwa hatapata tiba, kinga ya mwili huzidiwa nguvu na ugonjwa huu na hivyo kusababisha kuathirika kwa figo, moyo (myocarditis), mapafu kujaa maji, (pleural effusion), ugonjwa wa ini (hepatitis),upungufu wa damu mwilini (anemia),na kuathirika kwa mfumo wa homoni (endocrine system).

•Awamu ya pili inayojulikana kama neurological phase, hutokana na kuathirika kwa mfumo wa fahamu kutokana na vimelea vya ugonjwa wa malale kuwa na uwezo wa kuvuka kinga ya ubongo (blood brain barrier) ambapo ndio jina la ugonjwa wa malale (sleeping sickness) linapopatikana kwani mgonjwa huwa na dalili za mtu kuchanganyikiwa, kuharibika kwa utaratibu wa kulala (mtu kutopata usingizi usiku na 

kulala wakati wa mchana), uchovu. Iwapo mgonjwa hatapata tiba wakati huu, basi mgonjwa huweza kupata ugonjwa wa akili pamoja na kupoteza fahamu au kuingia kwenye koma (coma). Kuathirika kwa mfumo wa fahamu hakuwezi kurekebishika na mgonjwa hudumu na hali hiyo kwa kipindi chote cha maisha yake yote. Hali ya kuhisi usingizi kila wakati hutokana na kemikali aina ya Tryptophol inayotolewa na vimelea vya ugonjwa wa malale.

Maambukizi ya Trypanosome brucei rhodesiense huwa ya ghafla na hatari sana kuliko ya Trypanosome brucei gambiense na mgonjwa huweza kufariki kabla hajaingia kwenye awamu ya pili (‘neurological phase’).Iwapo maambukizi haya ya Trypanosome brucei rhodesiense sio makali, 

mgonjwa huingia kwenye awamu ya pili ya neurological phase na hatimaye hupoteza fahamu au huingia kwenye koma (coma).
Maambukizi ya Trypanosome brucei gambiense, huwa sio makali kwani yanaweza kutokea taratibu kwa muda wa mwezi au baada ya miaka mingi, ambapo mgonjwa atakuwa anapata homa za mara kwa mara,kuvimba ini na bandama (spleen), kuvimba tezi ambazo huwa ngumu,ndogo (discrete),zinazoteleza (rubbery), zisizokuwa na maumivu. Ikiwa mgonjwa hatapata tiba,baada ya miezi kadhaa mgonjwa ataingia kwenye awamu ya pili ya neurological phase.


Tiba ya ugonjwa wa malale

Tiba ya ugonjwa huu hutolewa bure kulingana na hatua ya ugonjwa wa malale.
Mgonjwa aliye kwenye hatua ya kwanza (Haemolymphatic phase) hutibiwa kwa dawa aina ya Pentamidin au Suramin. Dawa hizi hazina madhara sana na ni rahisi kutumiwa.

Mgonjwa aliye kwenye hatua ya pili (Neurological phase) hutibiwa kwa kutumia Melarsoprol, Eflornithine (ambayo ni ya uhakika dhidhi ya Trypanosome brucei gambiense tu), pamoja na tiba ya mchanganyiko wa nifurtimox na eflornithine.Dawa hizi zina madhara na matumizi yake 

yanahitaji uangalifu mkubwa na umakini. Melarsoprol husababisha madhara ya ubongo yajulikanayo kama reactive encephalopathy (encephalophatic syndrome) ambayo huweza kusababisha kifo kwa asilimia 3-10.
Bila tiba, mgonjwa wa ugonjwa wa malale huweza kufariki ndani ya miezi sita kutokana na kuathirika moyo (cardiac failure) au kutokana na maambukizi ya Trypanosome brucei rhodesiense yenyewe.

Maoni

Chapisha Maoni

Machapisho maarufu kutoka blogu hii

Saratani ya koo la Chakula

Picha
Saratani ya koo ni miongoni mwa magonjwa ya kutisha. Ingawa baadhi ya wagonjwa wa saratani ya koo wanaweza kutibiwa na kupona kabisa, kuna mjadala miongoni mwa matabibu juu ya tiba sahihi ya ugonjwa huu. Bila kujali ni aina gani inayotumika, karibu aina zote za tiba za saratani hii huwa na madhara kwa mgonjwa na wakati mwingine kusababisha kifo badala ya kuponya. Vihatarishi vya kansa ya koo Ingawa chanzo halisi cha kansa ya koo hakijulikani, mambo yafuatayo yanaweza kusababisha mtu kupata saratani ya koo. Hata hivyo, pamoja na kuwepo vihatarishi hivi, ni vigumu kueleza kwa ufasaha kwa nini mtu au watu fulani wanaweza kupatwa na kansa ya koo na mtu mwingine asipate. Vihatarishi hivi ni Umri: Hatari ya kupata saratani ya koo huongezeka zaidi kwa watu walio na umri wa miaka 65 na kuendelea. Hata hivyo saratani ya koo aina ya adenocarcinoma inaweza kutokea hata kwa wanawake walio na umri kuanzia miaka 40 na kuendelea. Jinsia: Tafiti nyingi zimeonesha kuwa wanaume wana uwezekan...
Endelea kusoma

Tiba mbadala ya vidonda vya Tumbo

Picha
Dawa za vidonda vya tumbo zinatakiwa zitumike pale panapohitajika tu, siyo maisha yako yote. Kwa kawaida dawa za hospitali mara nyingi huja na maudhi mbalimbali kwa kuwa ni dawa ambazo zimetengenezwa kwa kemikali. Dawa pekee ambazo ni rahisi na za uhakika na hazina madhara ni dawa asili. Changamoto kubwa kwa hapa nchini ni kuwa huduma hii ya tiba asili bado haijapata wataalamu wengi waliobobea wa kutoa bidhaa bora na zenye kufanyiwa utafiti wa kutosha na zenye kiwango cha kimataifa. Vidonda vya tumbo ni nini? Ni kuharibika kwa ukuta wa tumbo la chakula na sehemu ya mwanzo ya utumbo mwembamba. Kuna aina kuu mbili za vidonda vya tumbo 1. Gastric ulcers-hivi hutokea kwenye mfuko wa tumbo la chakula. 2. Duodenal ulcers-hivi hutokea sehemu ya mwanzo ya utumbo mwembamba. Chanzo cha vidonda vya tumbo ni kuongezeka kwa asidi kwenye tumbo la chakula. Dalili za vidonda Baadhi ya dalili za vidonda vya tumbo njaa kupita kiasi hasa usiku, tumbo kuwaka moto sehemu ya juu kw...
Endelea kusoma